Татарский язык


Татар әдәбиятыннан (татар мәктәпләре программасы буенча) 7 сыйныфта Ә. Еникинең "Әйтелмәгән васыять” әсәрен өйрәнүне тәмамлау, йомгаклау дәресе.
21.03.2012
IХ сыйныфларда электив курслар үткәрү өчен 15 сәгатьлек программа төзелде.
Татар халкының барлык этник төркемнәрендә дә борын-борыннан килгән күркәм бер гадәт яши. Ата-бабаларның нәсел тарихларын белү һәм саклау бик актуал. Шәҗәрәне төзү күп көч һәм хезмәт куюны таләп итә, ләкин бала ата-аналары ярдәмендә эшне башкарып чыкса, бу аның гаиләсе һәм киләчәк буыннары өчен тарихи кыйммәтле хезмәт булып калачак.
Литературно - музыкальный урок литературы на татарском языке. Урок посвящен жизни и творческой деятельности татарскому поэту, общественному деятелю, депутату РТ Роберту Миннуллину.Урок предназначен для русскоязычных учеников 10 класса.
Замана укытучы алдына һәрьяктан үскән камил шәхес тәрбияләү бурычын куя икән, димәк, аның укучысы матур, эзлекле итеп сөйләшә, аралаша да белергә, кыскасы, сөйләм культурасына ия булырга тиеш.
Сөйләм аһәңле, үтемле һәм аңлашлы булсын өчен, һәр сүздә куелырга тиешле басым үз урынында булырга тиеш. Бары тик шул очракта гына сөйләм яңгырашына ирешеп була.
Беркемгә дә сер түгел: замана укучысының күп өлеше китап укымый, татар телендәге тапшыруларны карамый, милли матбугат белән кызыксынмый. Ә гаиләдә әби – бабасы, әти – әнисе, туган – тумачалары белән “вата – җимерә” татарча сөйләшүчеләрне һич аңлап булмый.Мондый шартларда, табигый, укучыны матур итеп сөйләшергә, фикер төгәллегенә, басымны дөрес итеп куярга өйрәтү эше укытучы җилкәсенә төшә. Рус телендә белем бирүче мәктәп шартларында татар теле фәненә бирелгән сәгатьләрнең аз булуын исәпкә алсаң, укытучыга җиң сызганып эшләргә һәм дәрестә һәр минутны рациональ кулланырга тиешлеге көн кебек ачык була.
“Басым – сүзнең җаны ул”,- дигән б.э.к. IV гасырда яшәүче бөек рим грамматигы Диомед. Бу фикер белән килешми һич мөмкин түгел, чөнки басымын югалткан сүз үзенең мөстәкыйльлеген югалта һәм, теге яки бу сүзгә ияреп, кушымчага әйләнә. Мәсәлән, төрки телләрдәге торур фигыле,әкренләп –дыр кушымчасына әйләнеп, соңыннан бөтенләй юкка чыга.
II квалификацион категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Талипова Гөлшат Илдус кызы.

"Түгел” сүзен активлаштыру.
(1нче сыйныф рус төркемнәре өчен Литвинов И.Л. дәреслеге буенча дәрес эшкәртмәсе).
Максат: 1) "Түгел ” кисәкчәсен катлаулырак җөмләләрдә куллану;
2) Өйрәнелгән сүзләрне сөйләмдә акттив куллану
3) "ң”авазындөрес әйтергә өйрәнү.
Җиһазлау: Әкият герое (Белмәмеш), рәсемнәр; сүзләр язылган карточкалар; "ң” хәрефе.

Максат.
Туган якны, аның табигатен, халыкны, аның бай тарихын, халкыбыз һөнәрләрен, иҗатын, үзенчәлеген өйрәнү аша укучыларны рухи яктан бай, иҗади сәләтле, югары мәдәниятле, камил шәхес итеп тәрбияләү.

Повторение темы "Местоимение" в 6 классе для татарских классов. Можно использовать урок ко дню рождения Г.Тукая. Урок получится удачным с использованием презентации и электронной версией "Сәләт-медиа Татар теле 5"
Укучыларда татар һәм инглиз әдәбиятларында сурәтләнгән Ана образы аша әниләребезгә карата хөрмәт һәм мәхәббәт хисе тәрбияләү; шушы юнәлештә эшләгән проект нәтиҗәләре белән танышу.
Балалар бакчасының әзерлек төркемен мәктәп белән таныштыру максатыннан үткәрелгән кичә.Менә шушы гимназиядә укучы балалар сезне әкиятләр иленә сәяхәткә чакыралар .Сез бүген җыр-биюләр, төрле әкиятләр һәм әкият геройлары белән танышырсыз.(Әкиятләр татар, рус һәм инглиз телләрендә куелачак)

Бүген без дәресебезне тирән эчтәлекле фәлсәфи-лирик шигырьләре белән дан казанган, “Вакыт” газетасы һәм “Шура” журналының нәширләреннән берсе, промышленник һәм меценат Закир Рәмиев-Дәрдмәндкә багышлыйбыз. Дәрдмәнд! Кем соң ул Дәрдмәнд? Татар әдәбиятында һәм тарихта нинди эз калдырган кеше ул? Закир Рәмиевның биографиясен искә төшереп китик .

Мой край богатый и красивый, Мой Татарстан, ты сердцу мил, Земля, где вырос я счастливым, Чей вкусный хлеб меня вскормил.
"Китаплар иленә сәяхәт" темасына мәктәпкә әзерлек төркемендәге балаларны татар теленә өйрәтү буенча эшчәнлек.
Максатлар:-балаларны шагыйрьләр белән таныштыруны дәвам итү: аларның тормышы, иҗаты белән таныштыру;-балаларның сөйләмен үстерүне дәвам итү;-балаларны мөстәкыйль рәвештә сәнгатьле итеп шигырьләрне, әдәби текстларның эчтәлеген сөйләргә өйрәтү;-халык текстларын хөрмәтләргә өйрәтү, аларның күпкырлы иҗатына мәхәббәт тәрбияләү;-балаларда китапка карата сакчыл караш, пөхтәлек тәрбияләү.
Рассказ о том, что одна девушка не хочет видеть свою бабушку среди своих гостей в дне рождение. За это её мама наказывает свою дочь, отменяет праздничный ужин. Этот урок воспитывает у учеников уважение к взрослому поколению. На уроке используются презентация интернет сайт, газета "Сабантуй", стихи и сочинения которые ученики сочиняли сами.
Тема: Хатлар яздым утырып.
8нче сыйныфның
рус төркемнәре өчен ачык дәрес.
Максат:
1.Укучыларыбызны милли җәүһәрләребез һәм аларның тарихлары белән таныштыру. Милли җәүһәрләрнең кыйммәтле мирас икәнлегенә төшендерү, аларны сакларга кирәклеген ассызыклау.
2.Сабыйлар күңелендә милли үзаң, милли горурлык хисләре тәрбияләү. Туган җир, изге Ватан, туган тел төшенчәләрен гөнаһсыз сабый күңеленә яшьтән үк сеңдереп куярга омтылу.
3.Укучыларда сөйләм культурасы, сөйләм зәвыгы тәрбияләү, логик эзлеклелектә фикерләргә,чыгыш ясау өчен тиешле мәгълүматны сайлап ала белү юлларына өйрәтү.
Важно понимать, что использование только интерактивной доски не решит всех проблем моментально, однако те первые шаги, что сделаны, оказались настолько успешны, что работа в этом направлении представляется нам наиболее перспективной.
При наличии наглядности и интерактивности, класс вовлекается в активную работу. Обостряется восприятие. Повышается концентрация внимания, улучшается понимание и запоминание материала. Урок по теме «Человек и природа-Кеше һәм табигать» построен та, что есть необходимость применения интерактивной доски как инструмента для лучшего освоения темы, запоминания и закрепления материала.
Контрольная работа по татарскому языку для 5 класса русскоязычных детей по теме" Глаголы"
Сыйфат турында белемнәрне гомумиләштереп кабатлау.
Укучыларда әхлак,сөйләм әдәбе тәрбияләү;аларны матур сәйләргә өйрәтү; ана телгә мәхәббәт уяту; бәйләнешле сөйләм телен үстерү; күнегүләр эшләү.
8 нче сыйныфта А.Г.Әхмәдуллин, Ф.Ә.Ганиева дәреслегендәге Әмирхан Еникинең "Әйтелмәгән васыять" әсәре буенча йомгаклау дәресе.
Презентацию можно использовать на уроках татарской литературы во время изучения творчества поэта Х.Такташа, анализа стихотворения.
Укучыларны халык авыз иҗаты, милли традицияләр белән киңрәк таныштыру.Алдагы дәресләрдә алган белем һәм күнекмәләрне ныгыту. Укучыларга кул эшләре белән шөгыльләнү, иҗадиэшләү өчен уңай шартлар тудыру.
Дәрес барышы.
I.Оештыру.
II. Актуальләштерү.
Дәресне Мидхәт Миншинның "Нигә мин ятим?" шигыре белән башлап җибәрәм.
(Әнвәр Шәрәфиев көе)
Берничек тә аңлый алмыйм,
Мәңгелек утта янам.
Йөрәгемнең яралары
Көчәя бара һаман.
Кайда син, әни?!
Кайда син, әти?!
Кадерлем, диеп,
Кемнәргә әйтим?
Разработка урока татарского языка по теме "Без-табигать дуслары". Богатый материал можно использовать и во время внеклассных мероприятий, есть аннотация к уроку. Урок проведен в 7классах (Русскоязычные группы)
Открытый урок по теме :”Каз өмәсе” для учащихся 6 класса русской группы.По учебнику Сафиуллина Ф.С. Цели урока:
1)Ознакомление учащихся с традициями и обычаями татарского народа.2)Развитие речи(монолог, диалог).3)Воспитание эстетического вкуса.Оборудование: рисунки, письма- карточки, учебник.
Аяз Гыйләҗевның тормыш юлын һәм иҗатын яктырткан презентация.Язучының тормышы җиңел булмый.Ул кыенлыкларны җиңеп чыга. Лачындай 3 малай үстерә.Шуларның берсе-Искәндәр Аязович - минем укытучым.А.Гыйләҗевның прозасы,драма әсәрләрендә тормыш вакыйгалары сурәтләнә,алар укучыны дулкынланырга,уйланырга мәҗбүр итәләр.Презен- тацияне сыйныф сәгатьләрендә,төрле чараларда,әдәбият дәресләрендә кулланырга мөмкин.
Укучыларны Әминә Бикчәнтаеваның "Тәмле сүз” хикәясе белән таныштыру, хикәянең проблемасын, идеясын ачыклау, төп образга анализ бирү
Татар мәктәпләрендә уку дәресләрен А.Г.Яхин концепциясенә нигезләнеп үткәрү педагогик эшебездә уңай нәтиҗәләр бирә: укучыларның уйлау-фикерләү сәләте сизелерлек үсә, иҗади эш итүче шәхес тәрбияләнә.
Афзал Нигъматуллиның "Чыдасын тик ул гына" дәресе дә А.Г.Яхин концепциясенә нигезләнеп төзелде. Максат: укучыларны әсәрдәге персонажлар аша яхшылардан үрнәк, ә начарлардан гыйбрәт алырга өйрәтү.

Әйтеке бидің шешендігі. (100 бет) Әйтеке би туралы білімдерін кеңейту; Әйтеке бидің шешендік сөзін оқып, мағынасын түсіну, өмірмен байланыстыру. Өткенді қайталап, үш бидің шешендік сөздерін оқып, қорытынды жасау. 1. Оқулық, дәптер 2. "Мың бір мақал,мың бір жұмбақ" 1992ж 3. Билердің портреттері, нақыл сөздері Әйтеке бидің шешендік сөзін оқып, негізгі идеясын ұғу. Төле мен Қазыбек билердің сөздерін еске түсіріп, талдау жасай білу. Тақырыпқа байланысты мақал-мәтелдер оқу, жазу. Басқаларға үйрете жүріп, біз өзіміз де үйренеміз. Л. Сенека

Туган тел һәркем өчен дә газиз сүз.Чөнки иң кадерле,бернәрсә белән дә алыштырмый торган сүзләрне туган телдә әйтәбез. Шуңа күрә укучыларда кече яшьтән туган телебезгә карата мәхәббәт,ихтирам,горурлану хисе тәрбияләү.Бөек шагыйрьләребезнең туган телгә багышланган шигырьләрен ятлау.